ابعاد تنوع قومی:پایان نامه درباره فرهنگ

دانلود پایان نامه

ابعاد تنوع قومی

2-4-3-1 آداب و رسوم[1]

در واقع آداب و رسوم هر قوم و یا ملتی متشکل از جشن ها، بازی ها، نمایش ها، عزاداری ها، مراسم ازدواج، تولد و دفن و هر آنچه که باورهای عامیانه ی مردم آن سرزمین را به نمایش بگذارد، می شود. ملتها با آداب و رسوم و باورهاى خاص فرهنگ و محيط خود پايدارند و به زندگى ادامه می دهند. در آثار گذشته ى ايران جسته وگريخته به جنبه هاى مختلف زندگى عوام توجه شده است؛ ازجمله مطالعه ى آداب و رسوم و باورها در مرزبان نامه ى وراوينى و نيز اعتقاد و باورهايى كه از نظر برخى خرافى قلمداد شد ه اند، بيا نگر اين واقعيت است كه اين باورها زمانى زندگى انسانها را تحت تأثير قرار می داده اند. گاهى مطالعه ى آثار بازمانده ى فرهنگ عامه، چنان »روشن گر اخلاق و وضع روحى جامعه عصر خويش است كه هيچ كتاب تاريخ و جامعه شناسى نمی تواند چنين پرتوى بر زندگانى اجتماعى آن روزگار بيفكند ( محجوب، 1382: 68).

با توجه به تعاریف فوق مشخص می گردد که مردمان جهان از زمانهاي دور در پی آن بوده اند که راه هاي خاص و ملموسی را براي خود انتخاب کنند و خود را از گروه یا اقوام دیگر متمایز سازند.  عناصر اصلی و قوي فرهنگ مردمان زبان ، مذهب ، آداب و رسوم و ارزش هاي آنهاست.  مواردي که انسانها را از یکدیگر متمایز ساخته و شاخص ملیت و قومیت آنها می گردد. لذا آداب و رسوم یکی از عناصر ملموسی است گه هر قومی برای نشان دادن باور و احساسات خود بکار می برند.

2-4-3-2 غذا[2]

مردمان هر قومی برای زندگی و ادامه ی حیات به غذا احتیاج دارند. تعریف واژه ی غذا و یا به نوعی قوت انسان ها چیزی نیست که در این باب مورد نظر باشد؛ بلکه آنچه مورد نظر است غذا  به عنوان تمام خوردنی ها است. انسان ها بر اساس مفتضیات زمانی و مکانی خویش برای تهیه ی قوت روزانه ی خود دست به ابتکار و نوآوری می زدند. آن چنان که می بینیم مردم هر قومی در هر سرزمینی دارای تنوع غذایی بسیاری هستند. در گذشته انسان تنها به فکر سیر کردن خود بوده اند ولی در حال حاضر این بحث جای خود را به خلاقیت در زمینه ی آشپزی داده است. غذاها همواره بر اساس مواد اولیه ی در دسترس هر منطقه تهیه می شدند؛ از این جهت است که در گذشته تفاوت غذایی در تمامی دنیا بسیار به چشم می خورده است. اکنون نیز این موضوع لحاظ می شود ولی به دلیل ارتباطات سریع و آسان، مردم به غذاها با تنوع بیشتری دسترسی پیدا کرده اند. با وجود رستوران های زنجیره ای بزرگ، فست فود ها و آشپزخانه ها اغلب مردم دنیا به یک سری غذاهای روزمره و خاص دسترسی دارند. البته باید یادآور شویم که زندگی ماشینی امروز هم در این مسیر بی تاثیر نبوده است.

آنچه بیان شد، جستاری کوتاه به مسیر نیاز و تهیه ی غذا بود. اما چیزی که مسلم است آن است که هر شخصی به دلیل حس کنجکاوی و لذت از غذا، دوست دارد که طعم غذاهای متنوعی را بچشد. در این میان که جنگ مدرنیته و سنت همچنان ادامه دارد، برخی برنامه ریزان درصدد همسویی آن ها برآمده اند. از این رو شاهد بوجود آمدن رستوران های محلی در اقصا نقاط جهان هستیم که غذاهای محلی را به سبک و سیاق گذشته طبخ کرده و به دست مشتریان می رسانند. این امر سبب شده است که هم سنت پخت غذاهای محلی و قومی حفظ شود و هم درآمدی عاید افراد بومی گردد. البته این موضوع به اینجا ختم نمی شود، به طوری که در جهان امروز غذا به عنوان یک صنعت پرفروش و الزامی مشغول به کار است و در حوزه ی صنایع دیگر همچون گردشگری نقش به سزایی دارد و خود رشته ای جدید تحت عنوان گردشگری غذایی را بوجود آورده است که در بخش بعد درباره ی آن صحبت می کنیم.

 

2-4-3-3 پوشش[3]

تهيه و دوخت لباس در طول تاريخ و در بين اقوام و ملل مختلف، اهميت ويژه اي داشته است زيرا پوشاك همچون پرچم نماد فرهنگي يك كشور محسوب مي شود .سرزمين پهناور ايران، مسكن و مأواي اقوام مختلف است، يكي از وجوه تمايز اين اقوام از يكديگر نوع لباس ايشان است ( عمرانی، 1386:  119).

نوع پوشش نه تنها در ایران بلکه در تمام نقاط جهان متفاوت بوده است. این تفاوت همانند غذا، به دلایل جغرافیایی بازمی گردد. اغلب جنس پوشاک مردم از چیزی بوده که بیشترین فراوانی را در منطقه داشته و با توجه به نوع آب وهوای سردسیری، گرمسیری و معتدل منطبق بوده است. قطعا در تمام طول تاریخ پوشش انسان ها تنها راهی برای گریز از سرما و گرما نبوده، در غیر این صورت شاهد لباس های فاخر پادشاهان که در نقاشی های قدیمی موجود است، نبودیم. علاوه بر جنس لباس، نوع دوخت و تزتیینات و زیورآلات آن نیز بسیار حائز اهمیت است. بسیاری از صنایع دستی قومی که بر روی پارچه انجام می شود، از گدشته تا به امروز تزیینات لباس ها را دربرمی گرفته است. درست است که در جامعه ی حال، اغلب مردم به دلیل ماشینی شدن یک شکل لباس می پوشند، ولی باز هم در بسیاری نقاط افراد با پوشیدن لباس محلی، خود را از سایر اقوام تمیز می دهند. در کشورهای چندفرهنگی این نمایش لباس ها خود را در مراسم و جشن ها بیشتر نشان می دهد.

 

2-4-3-4کالاهای مادی[4]

کالاهای مادی قومی مانند ديگر پديده هاي فرهنگي داراي ابعاد تاريخي، زيبايي شناختي، اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي است. در دنياي امروز كه هر كشور براي معرفي هويت خود مي كوشد و حتي كشورهايي وجود دارند كه براي خود هويت جعلي مي سازند. کالاهای قومی به طور خاص یک نوع از هویت مشخص، یعنی هویت قومی را نمایندگی می کنند. این کالاها می توانند کالاها و اشکال مادی سنتی در یک قوم خاص باشند، یا اشکال بازسازی شده (نوزایی شده)[5] ای از کالاهای پیشین و یا حتی اشکال کاملا جدید کالایی که هویت قومی را به صورتی تازه مطرح و تبلور بخشد ( اسکیریلوف، 1999، اسکیریلوف و کارنیچر 1999).

کالاهای قومی ممکن است به صورت بارزی اشکال ظاهری قومیت مربوط را در خود داشته باشد. برای مثال لباس های قومی، غذاهای قومی یا هنرهای دستی و … ( فکوهی، 1385: 132). اما مفهوم کالاهای قومی در این مطالعه بشتر مطوف به صنایع و هنر دستی است که اقوام از دیرباز برای رفع احتیاجات خود، آن ها را تولید می کنند.

صنایع دستی بیانگر صنعت و هنر نیاکان و نشان دهنده ي ذوق و هنر مردم هر منطقه از یک کشور است. در روزگاران گذشته صنایع دستی پیوندي عمیق با زندگی روزمره ي مردم داشته است. در دورهاي که انسان زندگی ماشینی را تجربه نکرده بود، این صنایع دستی بود که حامی تمام استعدادها، ذوق، سلیقه و آفرینش هاي سازندگی بشر بود. امروزه با نگاه به صنایع دستی هر قوم و قبیله اي به روشنی می توان دریافت که آن قوم چه مرحله اي از صنعتگري را تجربه کرده و اکنون در چه جایگاهی قرار دارد. استعداد و روحیهي خلاق و قدرت ابتکار صنعتگران در کنار عواملی مانند: شرایط اقلیمی و محیطی، مواد اولیه، شرایط زندگی و علاقهي انسان هاي گذشته به تولید آثار هنري موجب شده است که کشور ما از گذشته هاي بسیار دور تا حال همواره در تولید صنایع دستی موقعیتی ویژه و ممتاز داشته باشد( پاپ زن و همکاران، 1390: 15) به نظر می رسد با حفظ و نگهداشت این هنر دیرینه پیشینان و با ایجاد تحولاتی مثبت در جهت امروزینه کردن آن و هدایت در جهت تامین نیازهاي بازار می توان امید داشت این هنر-صنعت بتواند در راستاي پایداري اقتصادي که خود در همپیوندي کامل با ابعاد دیگر پایداري نظیر پایداري اجتماعی و اقتصادي قرار دارد بتواند به معیشت پایدار خانوارهاي مرتبط با این بخش یاري رساند ( افشار زاده و همکاران، 1390: 2).

اگرچه با توجه به خصوصیات و ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی صنایع دستی، شاید نتوان تعریف دقیق و پذیرفتنی از سوي همه ي صاحبان ذوق و اندیشه براي صنایع دستی ارایه داد، اما از میان تعریفهاي گوناگونی که تاکنون از این « هنر- صنعت» ارائه شده، در سال 1348 از طرف شوراي صنایع دستی ایران چنین خوانده شد :« صنایع دستی به آن دسته از صنایع اطلاق می شود که تمام یا قسمتی از مراحل ساخت فرآورده هاي آن با دست انجام گرفته و در چهارچوب فرهنگ و بینشهاي فلسفی و ذوق و هنر انسانهاي هر منطقه با توجه به میراثهاي قومی آنان ساخته و پرداخته می شود»؛ و در سال 1362 گروهی از کارشناسان سازمان صنایع دستی ایران آن را چنین تعریف کرده اند : « صنایع دستی به مجموعه ای از « هنر- صنعت»  اطلاق می شود که عمدتاً با استفاده از مواد اولیه ي بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید، به کمک دست و ابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی می شود که در هر واحد آن، ذوق هنري و خلاقیت فکري صنعتگر سازنده به نحوي تجلی یافته و همین عامل وجه تمایز اصلی این گونه از محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه اي است» ( یاوری، نورماه، 1384: 10). تعریف جامع تر آن مبنی بر این است که « صنایع دستی: کارهای تولیدی با استفاده از آلات و ابزارهای ساده ( مثلا قالب بافب، سفالگری، سوزن دوزی، خاتم کاری و غیره) و نیز کالاهایی که بدین گونه و طبق یک طرح ساخته می شود. اغلب آثار هنری سنتی و هنرهای تزئینی را می توان در این زمره به شمار آورد» ( پاکباز، 1387: 343) در دایره المعارف هنر ارائه شده است. در تقسیم بندي دیگري، هنر به طور عمده به دو گروه محض و کاربردي تفکیک شده است و شاخص ترین هنرِ کاربردي یعنی هنري که علاوه بر دارا بودن زیبایی وارسته و مفهومی می تواند سودمندي مشخص و کاربردي معین داشته باشد، صنایع دستی یا به عبارت دقیق تر هنرهاي صنایعی است؛ که اشاعه دهنده ي فرهنگ معنوي و عامه، حاصل از معرفت شهودي و جاري بودن در متن زندگی افراد اجتماع است ( افشارزاده، 1390: 3).

[1] Ceremony

[2] Food

[3] Cover

[4] Crafts  (منظور از کالاهای مادی صنایع دستی است )

[5] Regeneracy

دانلود پایان نامه