ابعاد ساختار سازمانی.پایان نامه درباره مهندسی مجدد

دانلود پایان نامه

ابعاد ساختار سازمانی

در تعیین ابعاد ساختاری، عوامل زیادی را برشمرده اند و این عوامل با توجّه به دید و نگرش اندیشمندان دارای تنوع زیادی است. شاید اگر محققین در نظر بگیرند که چرا عواملی که بر می شمارند، جزء ابعاد ساختاری است، از تنوع و تعدد این ابعاد کاسته شود. از جمله این عوامل می توان به اجزای اداری،استقلال، تمرکز،پیچیدگی،تفویض اختیار،تفکیک،رسمیت،تلفیق،حرفه ای گرایی،حیطه نظارت،تخصص گرایی، استانداردسازی و تعداد سطوح سلسله مراتب عمودی اشاره کرد.که اکثر نظریه پردازان سازمانی از میان آن ها در سه بعد رسمیت، پیچیدگی و تمرکز اتفاق نظر دارند. ابعاد ساختاری بیانگر ویژگی های درونی سازمان هستند و شدت یا ضعف هر کدام از این سه بعد در شکل گیری کلی ساختار سازمانی مؤثر است. شایان ذکر است که این عوامل به طور مستقیم یا غیر مستقیم در این سه بعد مستتر هستند و عدم توافق اندیشمندان بر روی این عوامل ،از نحوه تعاریف عملیاتی آنان سرچشمه می گیرد. اجزاء سه گانه ای که برای ایجاد ساختار سازمانی بکار برده می شود  عبارتند از : پیچیدگی، رسمیت و تمرکز که در هم ادغام می شوند و از مجموع آن ها ساختار سازمانی به وجود می آید.(مجیدی و دیگران،1390،ص 9)

2-22-1 پیچیدگی

پیچیدگی عبارت ست از تعداد سطوح مدیریتی که در سازمان وجود دارد.( مجیبی و میلانی،1390:ص 15)

2-22-1-1پیچیدگی افقی: هر قدر تعداد مشاغل یا وظایف در یک سازمان متفاوت و متنوع باشد سازمان از نظر افقی پیچیدگی بیشتری خواهد داشت. زیرا تخصص ها و کارهای گوناگون موجب می شود که اعضای سازمان نتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و از نظر مدیریت نیز هماهنگ کردن فعّالیت ها مشکل می شود.  پیچیدگی افقی تقسیم کارهای سازمان به واحد های کوچکتر و فرعی است که از طریق شاخص تعداد واحدهای مختلف در درون سازمان اندازه گیری می شود.(همان منبع:ص15)

2-22-1-2پیچیدگی عمودی: همان سلسله مراتب اداری یا عمق نمودار سازمانی است و هرقدر فاصله میان بالاترین و پایین ترین مسؤلان سازمان بیشتر باشد، سازمان پیچیده تر خواهد بود. علت این پیچیدگی در آن است که امکانات بالقوه بیشتری برای مخدوش کردن سیستم ارتباطی وجود دارد و هماهنگ کردن تصمیماتی که مدیران سطوح مختلف می گیرند مشکل تر می شود.تفکیک عمودی به عمق یا ارتفاع ساختار سازمان یا تعداد سطوح سلسله مراتب سازمانی اشاره دارد.(حجازی،1388،ص70)

2-22-1-3پراکندگی جغرافیایی: فاصله ای است که از نظر جغرافیایی بین واحدهای یک سازمان و اعضاء و کارکنان آن وجود دارد.هرچه پراکندگی جغرافیایی یک سازمان بیشتر باشد پیچیدگی آن نیز بیشتر خواهد شد. تفکیک فضایی(پراکندگی جغرافیایی )می تواند به صورت عمودی یا افقی باشد ؛یعنی با توجّه به نوع کار و وظیفه ای که فرد در ساختار عمودی و افقی سازمان عهده دار است و با توجّه به فاصله ای که با مرکز قدرت دارد،کارها و کارکنان در نقاط مختلف پراکنده اند.(همان منبع:ص70)

چرا پيچيدگي مهم است؟افزايش پيچيدگي،ايجاد خواسته ها و الزامات مختلفي براي مدير مي كند.پيچيدگي خيلي زياد مستلزم توجّه قابل ملاحظه اي به مسائل مربوط به ارتباطات،هماهنگي و كنترل است.يك سازمان بسيارپيچيده نياز بيشتري به ارتباطات، هماهنگي اثربخش و روشهاي كنترل مؤثر دارد.

Alas&Vilson, 2012, p495))

2-22-2تمرکز

تمرکز به میزانی از اختیار تصمیم گیری دلالت دارد که در یک نقطه واحد ، در بالای سلسله مراتب سازمانی جمع شده باشد، در نتیجه در یک سازمان با تمرکز زیاد برای اعضای سطوح پایین تر سلسله مراتب ،میزان حداقلی از مشارکت در فرآیند تصمیم گیری متصور  است. Alas& Vilson, 2012, p494-498)) تمركز اشاره به چگونگي توزيع قدرت در سازمان دارد.در واحدهاي سازماني متمركز،بيشتر تصميمات از طريق سلسله مراتب فرماندهي اتخاذ مي گردد.تحقيقات نشان مي دهد در سازمان هاي بزرگ عدم تمركز بيشتر اجرا مي شود و مديران حتي الامكان تصميم گيري ها را به مديران رده هاي پايين تر از خود واگذار مي كنند،چون در غير اينصورت سرعت تصميم گيري به شدت كاهش مي يابد.(جبل عاملی،1390:ص45)

به طور كلي سه عامل در تعيين ميزان عدم تمركز سازماني تأثير دارد:

الف)اعتماد: هر قدر مديران به زير دستان اعتماد بيشتري داشته باشند و آنان را افراد شايسته بدانند،تفويض اختيار بيشتري صورت گرفته و نهايتا” در سازمان عدم تمركز ايجاد مي شود.

ب) اطلاعات: هر قدر مكانيزم هاي تبادل اطلاعات در مبادي تصميم گيري قوي تر باشد وسيستم بازخورد مناسبي جهت ارزيابي پيامدهاي تصميمات وجود داشته باشد،عدم تمركز سازماني نيز بيشتر خواهد شد.

ج) گستره تصميم يك واحد بر ساير واحدها:هر قدر ميزان تأثير گذاري تصميمات يك واحد بر عمليات واحدهاي ديگر بيشتر باشد،مشاركت ساير واحدها در تصميم گيري بيشتر شده و اين امر زمينه را براي عدم تمركز سازماني فراهم مي نمايد.(همان منبع:ص45)

چرا تمركز و عدم تمركز مهم است؟به منظور پيشگيري از انباشتگي اطلاعات در نزد مدير،بايد اتخاذ تصميمات به ديگران واگذار گردد و تمركز از يك نقطه واحد به سراسر سازمان پخش شود. عدم تمركز واكنش سازمان ها را در برابر تغييرات محيطي تسريع مي نمايد. Alas&Vilson, 2012, 495))

2-22-3 رسمیت

حدی که یک سازمان برای جهت دهی رفتار کارکنانش به قوانین، مقررات و و رویه ها متکی است رسمیت نام دارد و یا به میزان اسناد و مدارکی اطلاق می شود که در سازمان وجود دارد.در این اسناد،روش ها،شرح وظایف ،مقررات و سیاست هایی که سازمان باید رعایت و اجرا نماید نوشته شده است.از اینرو وقتی رسمیت بالاست، شرح شغل های مشخص،قوانین و مقررات و دستورالعمل های روشنی درباره فرآیند کار در سازمان وجود دارد.وقتی رسمیت کم است رفتار کارکنان به طور نسبی می تواند برنامه ریزی نشده باشد.در چنین موقعیتی، کارکنان در بکارگیری نقطه نظرات خود از آزادی عمل بیشتری برخوردارند. (مجیبی و میلانی ،1390،ص 16)

چرا رسميت مهم است؟استاندارد نمودن رفتار،تغيير پذيري را كاهش مي دهد.همچنين باعث هماهنگي در كار مي شود.منافع اقتصادي حاصل از رسميت را نبايد بيش از حد جلوه داد.رسميت  بيشتر آزادي عملي را از متصديان مي طلبد.مشاغلي كه ازرسميت كمتري برخوردار باشند،قضاوت هاي تخصصي متصديان در آن ها بيشتر كاربرد دارد. Alas&Vilson, 2012, 496))

فنون رسمي سازي: مديران، فنوني در اختيار دارند كه به كمك آن ها مي توانند رفتار كاركنان خود را اصلاح كنند.اين فنون عبارتند از:

گزينش: يك فرآيند گزينش اثربخش به منظور تعيين تناسب متقاضيان با سازمان طراحي مي شود.

الزامات نقش: هر شغل با توجّه به انتظاراتي كه از آن مي رود،انجام مي شود.

 قوانين،رويه ها و خط مشي ها: بيانيه هاي واضح و روشني هستند كه به كاركنان مي گويند چه چيزي يا كاري را انجام داده و چه كاري را انجام ندهند.

آموزش: بسياري از سازمان ها براي كاركنان خود دوره هاي آموزشي تدارك مي بينند.(صادقی،1391:ص3)

ابعاد محتوایی

ابعد محتوایی معرف کل سازمان و جایگاه آن است .این متغیرها وضعیت ابعاد ساختاری سازمان را تعیین می کنند.ابعاد محتوایی عبارتند از : استراتژی، عدم اطمینان محیطی، تکنولوژی، اندازه سازمان، فرهنگ سازمانی. اجزای ساختار باید به گونه ای برگزیده شوند که ضمن حفظ سازگاری داخلی، با وضع سازمان،یعنی اندازه و پیشینگی، محیط فعّالیت و نظام بهره برداری و همانند آن نیز سازگار باشند.(مجیدی و دیگران ،1390،ص 10)

دانلود پایان نامه