اقتصاد حمل ونقل :

الف‌) تعیین‌ شاخص ها موفقیت‌ برای‌ شرکتهای‌ حمل‌ و نقل‌ بین‌المللی‌ جاده‌ای‌ کالا

ب‌) انتخاب‌ شرکتهای‌ موفق‌ براساس‌ شاخصهای‌ تدوین‌شده‌

ج‌) بررسی‌ عوامل‌ پنگانه‌ در شرکتهای‌ نمونه‌ موفق‌

پژوهش‌ حاضر یک‌ پژوهش‌ اکتشافی‌ و توصیفی‌ با هدف‌ کاربردی‌ است‌ و با طرح‌ سوالاتی‌ عوامل‌ پنگانه‌ طی‌ یک‌ پرسشنامه‌در 41 شرکت‌ مورد بررسی‌ قرار گرفته‌ است‌.

سالانه‌ چند صد میلیارد دلار کالا در جهان‌ مبادله‌ می‌شود تا نیازمندیهای‌ گوناگون‌ ساکنان‌ نقاط مختلف‌ جهان‌ تامین‌ شود. رشد چشمگیر حجم‌مبادلات‌ تجاری‌ در قرن‌ اخیر، هر چند متاثر ازافزایش‌ مازاد تولید در برخی‌ کشورها و نیزگسترش‌ فعالیتهای‌ بازاریابی‌ بین‌المللی‌ است‌، امادر عین‌ حال‌ نمی‌توان‌ سهم‌ عمده‌ سیستم‌ حمل‌ ونقل‌ جهان‌ را در زمینه‌سازی‌ برای‌ افزایش‌ حجم‌مبادلات‌ تجاری‌ نادیده‌ گرفت‌.

بخش‌ حمل‌ و نقل‌ پدیده‌ای‌ است‌ پویا، فراگیرو پیچیده‌ که‌ رشته‌های‌ مختلف‌ آن‌ ریشه‌های‌حیات‌ اقتصادی‌ بشر را تغذیه‌ می‌کند و به‌ آن‌ روح‌و دوام‌ می‌بخشد. لئون‌ سه‌1 اقتصاددان‌ معروف‌اظهار می‌دارد “حمل‌ و نقل‌ شالوده‌ تمام‌ فعالیتهای‌انسانی‌ است‌. ارمغان‌ این‌ بخش‌ برای‌ نوع‌ بشردستیابی‌ به‌ زندگی‌ بهتر و شایسته‌تر در سایه‌امنیت‌، رشد و بالندگی‌ بیشتر در سایه‌ روابط انسانی‌ آسانتر و شرایط کار و تجارت‌ باصرفه‌تر است‌. درجه‌ ارتقا و اعتلای‌ جوامع‌ امروزی‌ بامعیارهای‌ ارقام‌ توسعه‌ بخش‌ حمل‌ و نقل‌ و میزان ‌بهره‌وری‌ افراد جامعه‌ از امکانات‌ و تسهیلات‌ این‌بخش‌ سنجیده‌ می‌شود و در صدر مقایسه‌ای‌اعتبارات‌ جذب‌ شده‌ در این‌ بخش‌ از اقلام‌مشخصه‌ تعالی‌ فرهنگی‌، اقتصادی‌ و اجتماعی‌ملتها به‌ شمار می‌آید.

حمل‌ و نقل‌ کارامد و موفق‌ زمینه‌ساز اقتصادسالم‌ است‌. حمل‌ و نقل‌ از امور زیربنایی‌ و یکی‌ ازاجزای‌ مهم‌ چرخه‌ تولید ـ مصرف‌ است‌. هر چندفعالیتهای‌ حمل‌ و نقل‌ (عملیات‌ تغییر مکان‌کالاها) خود بخشی‌ از فرایند تولید است‌ درطبقه‌بندی‌ بخشهای‌ اقتصادی‌ از بخشهای‌ خدماتی‌محسوب‌ می‌شود. بعضی‌ محققان‌ رشد بخش‌حمل‌ و نقل‌ را منوط به‌ رشد تولید و برخی‌ دیگررشد تولید را منوط به‌ رشد بخش‌ حمل‌ و نقل‌می‌دانند. در هر حال‌ با گسترش‌ جوامع‌ بشری‌ وپیچیده‌ شدن‌ روابط اجتماعی‌ و اقتصادی‌، تعیین‌این‌ که‌ تولید مقدم‌ است‌ یا حمل‌ و نقل‌ کار مشکلی‌است‌.

■ شرکتهای‌ موفق‌

شرکتهای‌ موفق‌ پایبند اصولی‌ خدشه‌ناپذیرهستند. اغلب‌ آنها به‌ ارزشهای‌ مشابه‌ و مشترکی‌اعتقاد دارند. در شرکتهای‌ موفق‌ مدیریتها قادرندعنصر سازمانی‌ خود را هم‌ از حیث‌ سازمان‌ و هم‌از حیث‌ فردی‌ و شخصی‌ ارضا کنند و در واقع‌ بامدیریت‌ درست‌ از گرایشهای‌ فردی‌ و اجتماعی‌ به‌صورت‌ ترکیب‌ متعادل‌ استفاده‌ کنند.  واقعیت‌این‌ است‌ که‌ همه‌ می‌پرسند که‌ شرکتهای‌ موفق‌ چه‌کاری‌ انجام‌ می‌دهند که‌ دیگران‌ انجام‌ نمی‌دهند؟ وچه‌ مواردی‌ را فراتر از دیگران‌ انجام‌ می‌دهند؟بررسیها نشان‌ می‌دهد که‌ شرکتهای‌ موفق‌ ازساختار غیرمتمرکز برخوردارند و عملکردهای‌کارکنان‌ سازمان‌ اهمیت‌ دارد.

بنا به‌ اعتقاد کارل‌ ویک‌ از دانشگاه‌ کرنل‌یادگیری‌ و تطبیق‌پذیری‌ کند است‌ و سازمانهابیشتر پایبند روشهای‌ متعارف‌ هستند و تصاویرمکانیکی‌ از سازمانها دارند.

اندرو پتیگرو2، پژوهشگر انگلیسی‌ که‌ درزمینه‌ سیاستهای‌ تصمیم‌گیری‌ راهبردی‌ مطالعه‌کرده‌ است‌ به‌ این‌ نتیجه‌ می‌رسد که‌ به‌ رغم‌ تغییرپیوسته‌ شرایط جهان‌ اغلب‌ شرکتها در ده‌ سال‌گذشته‌ زندگی‌ می‌کنند، حال‌ آنکه‌ شرکتهای‌ موفق‌متعلق‌ به‌ ده‌ سال‌ آینده‌اند.

در شرکتهای‌ موفق‌ مدیران‌ و دیدگاههای‌ آنان‌ وطرز برخورد آنها با کار در زمینه‌ اندیشه‌های‌ نظری‌ بیش‌ از آنکه‌ به‌ نظریات‌ منطقی‌ و مبتنی‌ بر خردمندی‌ چندلر یا تیلور شباهت‌ داشته‌ باشد با نظرات‌ کارل‌ ویک‌ و جیمز مارچ‌ سازگار است‌.  یکی‌ از ویژگیهای‌ شرکتهای‌ موفق‌ این‌ است‌ که‌ در شرایط تناقضها مدیریت‌ می‌کنند آنچه‌ اقتصاددانان‌ منطق‌گرا غیرممکن‌می‌پندارند شرکتهای‌ موفق‌ همه‌ روزه‌ آن‌ را انجام‌می‌دهند.

در اوایل‌ سال‌ 1977 توجه‌ عمومی‌ به‌ مسائل‌اثربخشی‌ مدیریت‌ و توجه‌ خاص‌ به‌ طبیعت‌ وماهیت‌ رابطه‌ میان‌ راهبرد، ساختار و اثربخشی‌مدیریت‌ موجب‌ شد در مک‌کینزی‌ دو گروه‌ داخلی‌تشکیل‌ شد. وظیفه‌ بررسی‌ راهبردی‌ به‌ یک‌ گروه‌ ووظیفه‌ بررسی‌ درباره‌ اثربخشی‌ سازمان‌ به‌ گروه‌دیگر واگذار شد.

■ معیارهای‌ موفقیت‌

نتیجه‌ بررسیهای‌ به‌ عمل‌ آمده‌ در دهه‌های‌ 70 و80 عبارت‌ بود از این‌ که‌ هر برخورد درست‌ ومدبرانه‌ با سازمان‌ باید دست‌کم‌ به‌ هفت‌ متغییرساختار، راهبرد، کارکنان‌، سبک‌ مدیریت‌،سیستمها، ارزشهای‌ مشترک‌ (یعنی‌ فرهنگ‌ وتواناییهای‌ موجود) و مهارتها توجه‌ داشته‌ باشد.

بسیاری‌ از پژوهشگران‌ این‌ یافته‌ هفتگانه‌(چارچوب‌ هفتگانه‌ مک‌کینزی‌) را در کتاب‌ هنرمدیریت‌ ژاپنی‌ مورد استفاده‌ قرار دادندوظایف‌، مسئولیتها و حقوق‌ ناظر بر فعالیت‌حامل‌ جاده‌ای‌ کالا در شرکتهای‌ حمل‌ و نقل‌بین‌المللی‌.

■ وظایف‌ حامل‌

1ـ انعقاد قرارداد حمل‌ و صدرو راهنامه‌.

2ـ تهیه‌ اسناد و مدارک‌ برای‌ امکان‌ سفر ازقبیل‌ کارنه‌تیر، کارنه‌دوپاساژ، دوزبلاغ‌، ویزا،بیمه‌نامه‌، گواهی‌ قبول‌ و….

3ـ تودیع‌ ضمانتهای‌ لازم‌ به‌ ارگانهای‌ ذیربط جهت‌ مدارک‌ و اسناد ضروری‌

4ـ تامین‌ کامیون‌ مناسب‌ برای‌ حمل‌ با توجه‌به‌ مهلت‌ مقرر در قرارداد

5ـ تحویل‌ گرفتن‌ کالا از فرستنده‌ یا فورواردر ونظارت‌ در بارگیری‌ کامیون‌ از نظر تطبیق‌مندرجات‌ اسناد حمل‌ با محموله‌

6ـ ارائه‌ اسناد مربوط به‌ مقامات‌ گمرکات‌ ازمبدا تا مقصد راهنامه‌ و مراقبت‌ در سالم‌نگهداشتن‌ پلمپهای‌ گمرکی‌

7ـ تحویل‌ کالا به‌ گیرنده‌ در محلهایی‌ که‌ به‌وسیله‌ مقامات‌ گمرکی‌ تعیین‌ و اجازه‌ داده‌ می‌شود.

8ـ رعایت‌ مسیر مشخص‌ شده‌ و مدت‌ زمان‌حمل‌ کالای‌ ترانزیتی‌ که‌ مقامات‌ گمرکی‌ تعیین‌می‌کنند.

9ـ رعایت‌ مسیر و مدت‌ زمان‌ حمل‌ کالا برطبق‌ قرارداد حمل‌.

10ـ تخلیه‌ یا نظارت‌ بر تخلیه‌ و شمارش‌ کالاو امضای‌ اسناد کسر و اضافه‌ و آسیب‌دیدگی‌.

11ـ دقت‌ در تحویل‌ محموله‌ به‌ مقصد و اخذگواهیهای‌ مربوطه‌.

مسئولیتها

1ـ پرداخت‌ کرایه‌ حمل‌ و نقل‌ و حق‌ توقف‌ وسایر حقوق‌ متعلقه‌ به‌ راننده‌.

2ـ قبول‌ کلیه‌ مسئولیتهای‌ مذکور درکنوانسیون‌ CMR در زمینه‌ مفقود شدن‌، تاخیر وآسیب‌ دیدگی‌ کالا و تعهد پرداخت‌ غرامت‌ به‌میزان‌ توافق‌ شده‌ یا طبق‌ کنوانسیون‌ مذکور.

3ـ مراقبت‌ در تایید روی‌ ته‌ قبضهای‌ کارنه‌تیرتوسط مقامات‌ گمرکی‌ بین‌راهی‌ و مقصد واسترداد لاشه‌ کارنه‌ به‌ اتاق‌ بازرگانی‌ و صنایع‌ ومعادن‌ ایران‌ در مهلت‌ مقرر.

4ـ رعایت‌ کلیه‌ دستورعملها و آیین‌نامه‌هایی‌که‌ در رابطه‌ با امور حمل‌ به‌ تصویب‌ مراجع‌ذیصلاح‌ می‌رسد.

5ـ آگاهی‌ از مقررات‌ مربوط به‌ تردد کامیونهادر کشورهای‌ مسیر و اعلام‌ آنها به‌ رانندگان‌.

6ـ آموزش‌ رانندگان‌ برای‌ اجرای‌ صحیح‌ حمل‌بین‌المللی‌ کالا براساس‌ دستورعملهای‌ ابلاغی‌.

7ـ قبول‌ کلیه‌ مسئولیتهای‌ مذکور درکنوانسیون‌ TIR و ضمائم‌ مربوط در مواردی‌ که‌کالا به‌ صحابت‌ کارنه‌تیر حمل‌ می‌شود.

8ـ شرکتهای‌ حامل‌ ضمن‌ مراقبت‌ در حسن‌انتخاب‌ و اعمال‌ و رفتار راننده‌ و سایر عوامل‌مربوط در صورت‌ احراز مراتب‌ تخلف‌، همکاری‌لازم‌ را با سازمانها و موسسات‌ و اشخاص‌ ذیربطجهت‌ برخورد قانونی‌ لازم‌ با عوامل‌ فوق‌الذکر به‌عمل‌ خواهند آورد.

حقوق‌

1ـ مسئولیتهای‌ حامل‌ در پرداخت‌ غرامت‌محدود به‌ موارد مذکور در کنوانسیون‌CMR و به‌شرط رعایت‌ مفاد این‌ کنوانسیون‌ از جانب‌فرستنده‌ و گیرنده‌ کالا خواهد بود.

2ـ در صورتی‌که‌ حوادث‌ و عواملی‌ خارج‌ ازحیطه‌ اختیارات‌ حامل‌ (مثلا قوه‌ قهریه‌) موجب‌عدم‌ اجرای‌ تعهد شود حامل‌ مسئولیتی‌ درپرداخت‌ غرامت‌ ندارد.

3ـ حامل‌ مسئولیتی‌ در قبال‌ مغایرت‌ ناشی‌ ازمحتویات‌ بسته‌های‌ آکبند یا کانتینرهایی‌ که‌ باپلمپ‌ شماره‌دار سالم‌ به‌ همان‌ نحوی‌ که‌ تحویل‌گرفته‌ شده‌ است‌ به‌ مقصد تحویل‌ می‌شود نخواهدداشت‌.

4ـ در صورتی‌ که‌ فرستنده‌ کالا با اظهار خلاف‌واقع‌خود از نظر کمیت‌ و کیفیت‌ کالا موجبات‌زیان‌ و یا انجام‌ هزینه‌های‌ غیرعادی‌ برای‌ حامل‌فراهم‌ کند متعهد به‌ جبران‌ آن‌ است‌.

5ـ تا هنگامی‌ که‌ کرایه‌ و هزینه‌های‌ مربوط به‌آن‌ پرداخت‌ نشده‌ باشد حامل‌ می‌تواند اجازه‌ دخل‌و تصرف‌ در کالا را به‌ صاحب‌ آن‌ ندهد.

6ـ در مواردی‌ که‌ کامیون‌ به‌ انتظار بارگیری‌ یاتخلیه‌ بیش‌ از حد مقرر معطل‌ بماند مشتری‌ متعهدبه‌ پرداخت‌ حقوق‌ توقف‌ خواهد بود.

اهداف‌ تحقیق‌

در این‌ بررسی‌ پس‌ از بحث‌ در مورد شرکتهای‌موفق‌ و معیارهای‌ موفقیت‌ و همچنین‌ ذکر اصول‌وظایف‌ و مسئولیتها و حقوق‌ ناظر بر فعالیت‌حمل‌ جاده‌ای‌ شرکتهای‌ حمل‌ و نقل‌ بین‌المللی‌ باتوجه‌ به‌ این‌ مهم‌ که‌ توسعه‌ و بهبود حمل‌ و نقل‌بین‌المللی‌ جاده‌ای‌ کالا در کمیت‌ و کیفیت‌ اقتصاداثر قابل‌ توجهی‌ دارد و هزینه‌ عملیات‌ مربوط به‌صادرات‌ و واردات‌ را کاهش‌ می‌دهد و موقعیت‌رقابتی‌ صادرات‌ کشور را تقویت‌ می‌کند وموفقیت‌ حمل‌ و نقل‌ بین‌المللی‌ جاده‌ای‌ کالامی‌تواند توسعه‌ تجارت‌ خارجی‌ جمهوری‌اسلامی‌ ایران‌ را تسریع‌ کند، با هدف‌ مطالعه‌ در این‌بخش‌ و بررسی‌ عوامل‌ موفقیت‌ شرکتهای‌ حمل‌ ونقل‌ بین‌المللی‌ جاده‌ای‌ کالا در راستای‌ یک‌ مطالعه‌کلی‌ تلاش‌ بر این‌ است‌ که‌ به‌ سئوالهای‌ زیر پاسخ‌داده‌ شود.

1ـ تعیین‌ شاخصهای‌ موفقیت‌ شرکتهای‌ حمل‌و نقل‌ بین‌المللی‌ حمل‌ جاده‌ای‌ کالا.

2ـ انتخاب‌ شرکتهای‌ موفق‌ براساس‌شاخصهای‌ تدوین‌ شده‌.

3ـ بررسی‌ عوامل‌ پنجگانه‌ در شرکتهای‌ موفق‌حمل‌ و نقل‌ بین‌المللی‌ جاده‌ای‌ کالا شامل‌:

ــ بازاریابی‌

ــ ساختار سازمان‌

ــ مالکیت‌

ــ سبک‌ مدیریت‌

ــ آموزش‌