مقاله (حقوق) خود کارآمدی

براساس این نظریه،فرد تو یه نظام علیت سه جانبه بر انگیزه ورفتار خوداثر میذاره.

بندورا(۱۹۷۷) اثرات یه بعدی محیط بر رفتار فرد رو که یکی  از مفروضهای مهم روانشناسان رفتار گرا بوده، رد می کنه ، آدما دارای یه جور نظام خود کنترلی ونیروی خود تنظیمی هستن وتوسط اون نظام بر افکار، احساسات ورفتارهای خود کنترل دارن ونقش تعیین کننده ای در سرنوشت خود اجرا می کنن (عبداللهی ،۱۳۸۵).

یکی از جنبه های مهم کنترل فردی خود کار آمدیه که به وسیله بندورا (۱۹۷۷) مطرح شده. افراد دارای این ویژگی معتقد ند که انجام کارای مورد نظر شون همراه با موفقیته (سارافینو۲۰۰۲)[۲]. آدمایی که خود مفید بودن کمی دارن احساس می کنن که در اعمال کنترل بر رویدادهای زندگی درمونده وناتوان ان، اونا فکر می کنند هرتلاشی که می کنن بیهوده س . وقتی که اونا با مانعی رو برو می شن اگه تلاش اولیه شون در با مشکلات بی نتیجه بوده باشه خیلی سریع قطع امید می کنن . آدمایی که خود کار اومدی پایینی دارن حتی تلاش نمی کنن که بر مشکلات پیروز شدن چون راضی شدن هر کاری بکنن بیهوده س و تغییر در شرایط ایجاد نمی کنن.خود مفید بودن پایین می تونه انگیزه رو نابود کنه، آرزوهارا کمرنگ نمایدودر توانایی شخصی تداخل کرده ونهایتا تاثیر نامطلوبی در سلامت بزاره. اما کسائی که خود مفید بودن بالایی دارن براین باورند که می تونن بطور موثر بارویدادها وشرایط بر خورد کنن . از اونجائیکه اینجور آدمایی در روبرو شدن با مشکلات انتظار موفقیت دارن برروی تکلیف ایستادگی کرده واغلب در سطح بالایی عمل میکنن. این افراد در مقایسه با افراد دارای خود مفید بودن پایین ازتردید کمتری نسبت به توانایی خود بهره مند هستن واطمینان بیشتری به خود دارن . اینجور آدمایی مشکلات رو رقابت می بینن نه تهدید. وفعالانه موقعیتای جدید رو جستجو می کنن چون خودکارآمدی بالا ترس از شکست رو کم می کنه، سطح آرزو رو بالا می بره وتوانایی مسئله گشایی وتفکرتخیلی رو بهتر کنه(شولتز،شولتز[۳] ؛ترجمه یحیی سیدمحمدی)

مشکلات

اصول خودکارآمدی دررشتها وموقعیتهای جورواجور بررسی شده .

بندورا معتقداست که رفتار آدمی بیشترً یه رفتار خود نظم دهی[۴] است. از جمله چیزایی که آدم از تجربه مستقیم وغیرمستقیم می آموزد معیارهای کارکرد[۵] است وپس از اینکه اون معیارها آموخته شدن پایه ای واسه ارزش یابی شخصی فرد به حساب میان.

اگه کارکرد شخص تو یه موقعیت مشخص با معیارهای اون هماهنگ یا از اوبالا تر باشه اون رو مثبت آزمایش می کنه. اگه پایین تراز معیارها باشه اون رو منفی آزمایش می کنه(بندورا۱۹۷۷).

بندورا(۱۹۷۷) واسه هرعمل تعیین کنن ه ای پیشایندی رو مشخص می کنه که یکی از تعیین کننده های پیشایندی رفتار رو انتظار خودکارآمدی می دونه بندورا خود مفید بودن رو یکی از پروسه های شناختی می داندکه ما ازطریق اون خیلی از رفتارای اجتماعی خود وبسیاری از خصوصیات شخصی رو گسترش می دیم. تئوری خودکارآمدی بدین گونه س که رفتارای آدما به این بستگی داره که فرد باور داشته باشدکه می تواندعمل خاصی رو با موفقیت به انجام برسونه. این باورها علم فرداست ازنوع نیازهایش وچگونگی جواب بدانا که همون لیاقت ادراکی اونه . با وجودچنین دلیلی دردرون فرد ،علائق  در اون به ظهوروبروزمی رسد وباعث رضایت خاطر اومی شه. یاکسب مهارت افراد ازاستانداردهای شغلی وخودکارآمدی بالاتری بهره مند می شن . شدت اطمینان مردم به خودکارآمدیشان مشخص  می کنه که اونا به آزمایش حتی کنارآمدن با موقعیتای مشکل خواهندپرداخت یا نه(بندورا،۱۹۷۷).

شکل ۲-۱: بازنمایی نموداری فرق انتظارات تاثیر و انتظارات نتیجه

 

به نظر بندورا تاثیربرداشت آدم ازخودکارآمدی گسترده بوده وشامل موارد زیراست:

۱ ) آدما به چه فعالیت  هایی  می  پردازند

۲)چه مقداراز تلاشای خود رو صرف یه موقعیت مشخص می کنن .

۳)واسه چه مدت در مقابل مشکلات ایستادگی می کنن.

۴)واکنشای هیجانی فرد به هنگام پیش بینی یه موقعیت یا هنگام انجام اون چیجوریه.

کاملا معلومه که تفکر ، احساسات ورفتارانسان درموقعیت  هایی که به توانایی خود احساس اطمینان می کنه متفاوت از رفتار ایشون درموقعیت هاییه که در اون احساس نبود امنیت  یافقدان صلاحیت می کنه . به طور خلاصه درک آدم از خودکارآمدی برالگوهای تفکر ، انگیزه، عملکردو تحریک هیجانی فرد تاثیر میذاره (کدیور،۱۳۸۱).

۲-۱-۱-۱ تعریف خود مفید بودن

یکی از بهترین روش  ها واسه گرفتن یه تعریف دقیق ومنسجم از خود مفید بودن اون هستش که بگیم این معنی چه فرقی با مفاهیم تا اندازه ای مثل ونزدیک به اون داره (مادوکس ،۲۰۰۰به نقل از علی نیا کروئی ۱۳۸۲)

باورهای خودکار اومدی ، پیش بینی ساده درباره رفتار نیس وبا « می خوام انجام » دهم کار نداره.

بلکه با اینکه« میتونم انجام دهم» سرو کار داره (علی نیا کروئی، ۱۳۸۲).

کلی ترین واصلی ترین عملکرد در کارکرد شناختی آدم، باورهای خود کارآمدیه .

باورهای افراد در مورد لیاقت هاشون جهت اعمال کنترل  روی حوادث موثر بر زندگی اصطلاحاً باورهای  خود مفید بودن نامیده می شن(بندورا،۱۹۹۱).

– خودکا رآمدی ، اسنادهای علی[۷] نیس . اسنادهای علی  ، تبیینی واسه رویدادهای از جمله رفتار و پیامدهایشه . باورهای خودکا رآمدی ، داوری فرد در باره توانایی وتوانایی هاش در انجام کاریه.

-خودکارآمدی ،قصدمندی[۸] واسه رفتار واسه رسیدن به یه هدف  خاص  نیست.

-خودکارآمدی ،عزت نفس[۹] نیس. عزت نفس ، شامل عقیده فرد  ونگرش فرد درباره ارزش خود
هستش.

-خود مفید بودن به معنی انگیزه ، کشاننده  یا نیاز به کنترل نیس . فرد می تونه نیاز قوی  به کنترل تو یه موقعیت  خاص  داشته باشه . در حالیکه  باورهای ناکار اومدی در باره همون موقعیت ،  در ایشون مسلط باشه(علی نیا کروئی،۱۳۸۲).

-باورهای خودکارآمدیاا نتظارات نتیجه[۱۰] نیس . انتظارپیامد رفتار یعنی باور فرد درباره این که  رفتار خاص ممکنه منتهی به یه  نتیجه خاص تو یه موقعیت خاص شه . اما باورهای خود مفید بودن یعنی باور فرد به اینکه می تونه با یه رفتار خاص نتیجه ای خاص رو منجر شه (علی نیا کروئی،۱۳۸۲)

-خودکارآمدی خود-فکر[۱۱] نیس. خودکا رآمدی داوری فرد در مورد صلاحیت خودشه .

–خود مفید بودن رگه شخصیتی نیس. بسیار از مفاهیم کنترل گری وصلاحیت مانند عزت نفس ، موضع مهارگری،خوش بینی ، امیدواری وسخت رویی به عنوان رگه یا شبه رگه در نظر گرفته می شن. خودکارآمدی به عنوان رگه شخصیتی تعریف وارزیابی نشده ، بلکه یعنی باورهای فرد در مورد توانایی انجام مهارت ها وتواناییا  واسه رسیدن به اهداف وپیشرفت طراحی شده در شرایط وموقعیت خاصه (مادوکس،۲۰۰۰).

خودکارآمدی یعنی باورهای شخص درباره توانایی هاش جهت سازماندهی واجرای دوره های عمل لازم واسه مدیریت موقعیتایی که در آینده پیش میان.

-خودکارآمدی یعنی داوری فرد درباره توانایی هاش  واسه سازماندهی واجرای دوره های عمل لازم در جهت رسیدن و به ثمر رسوندن سطح کارکرد و پیشرفت طراحی شده (پاجارز،۲۰۰۲)

-خودکارآمدی به باورهای افراددرباره توانایی هاشون واسه انجام اثرات دلخواه به واسطه اعمالشون می گن (بندورا۱۹۹۷،به نقل از مادوکس، ۲۰۰۰)

-خودکارآمدی به تصوری کلی ، معنی گسترده وپایدار از باورهای فرد نسبت به توانایی  هاش می گن که شامل کارکرد موثر فرد در دامنه ای از موقعیتای استرس زا می شه (شوارزر،۱۹۹۲).

استرس

[۱] . Social  Cognition

[۲] . Sarafino

[۳] . Shultz & Shultz

[۴] . Self-Regulated Behavior

 

[۵] . Performance Stadards

[۶] . Simpel Percict A Bout Behavior

[۷] . Causal Attributions

[۸] . Intention

[۹] . Self – Esteem

[۱۰] . Out Comeupectancies

[۱۱] . Self – Concept

99

Related articles

روانشناسی انواع فرعی وسواس ها

ب- وسواس ها وتکانه های جنسی: وسواس های جنسی روی موضوعاتی مثل داشتن رابطه جنسی باافراد هم جنس یاغیرهم جنس، یکی ازنزدیکان، فرزندان، والدین، بستگان، حیوانات ویاحتی اشیاءمتمرکزمی شه. بعضی وقتا این افکاردرخصوص داشتن رابطه ی جنسی باچهره های مذهبی ویاافرادمقدس مثل پیامبران وغیره می باشه. افراد با این نوع وسواس ها نگرانندکه این افکار به […]

Learn More

روانشناسی با موضوع مدل‌های درمانی اختلال وسواس فکری و عملی

رفتارای تکراری خاص وافکار مزاحم خاص مشکل وسواس فکری و عملی (OCD)اونو یه کاندید مناسب واسه مدل روان شناسی عصب شناختی[۱] می سازه(فرامپتون ، ۲۰۰۳).  مجموعه ی عوامل ارثی –  ژنتیکی،  رابطه بخش های جور واجور مغز با OCDونقش انتقال دهنده های عصبی درقالب عوامل عصبی- زیستی قابل بحث وبررسیه. ۲-۲-۱-۱ نقش عوامل ارثی-  ژنتیکی داده […]

Learn More

طیف اختلالات وسواس فکری و عملی (OCSDs)

مشکلات طیفOCD که درطبقات تشخیصی جور واجور روان پزشکی قرار می گیرد عبارتنداز: مشکل بدریختی بدن، خودبیمارپنداری، وسواس کندن مو[۲]، مشکلات خوردن، مشکلات کنترل تکانه، رفتارای خودآزارانه ورفتارهای جنسی اجباری. ارتباطی هم بین OCDباسندرم توره، اوتیسم واسکیزوفرنیای وسواسی نشون داده شده. همه این مشکلات ازنظرتظاهرات بالینی، چگونگی شروع وسیراختلال، سابقه خانوادگی وپاسخ درمانی تشابهاتی باهم […]

Learn More