انواع بانکداری الکترونیک

به طور کلی بانکداری الکترونیک را می توان به انواع ذیل تقسیم نمود: [اسماعیلی، 1387].

  • بانکداری خانگی:

مشتریان بانک ها، از طریق رایانه های شخصی و با استفاده از مودم و همچنین یک خط تلفن می توانند به اطلاعات رایانه مرکزی بانک ها در اینترنت و یا اینترانت دسترسی پیدا کرده و آنگاه عملیات بانکی خود را انجام دهند. به عبارت دیگر، بانکداری خانگی عبارت است از انجام تقریباً کلیه عملیات بانکی از طریق رایانه های شخصی موجود در منازل با استفاده از خطوط مخابرات. بانکداری خانگی سطح تعامل مستقیم بین مشتریان بانک و شبکه های درونی بانک را افزایش داده و موجب توسعه حیطه ارائه خدمات بانکی، در دسترس بودن خدمات برای مشتریان، افزایش سرعت و حجم مبادلات بانکی و نیز افزایش تعداد مشتریان بانک می شود. مشتریان نیز می توانند انواع مختلفی از کارهای بانکی خود را مانند پرداخت صورتحساب و… را در منزل یا محل کار انجام دهند. [فرجیان سهی، 1385، ص22].

 

  • بانکداری از راه دور:

شتاب در رشد بانکداری از راه دور از سال های 1980 به بعد و با استفاده از تلفن های همراه در دنیا آغاز گردید. این رشد در حقیقت با گسترش شبکه های بی سیم و تلفن های همراه و قابلیت وصل شدن تلفن های همراه به اینترنت موجب گردید تا مشتریان بانک ها از هر نقطه ای امکان دسترسی به حساب های خود را در بانک داشته باشند و بتوانند عملیات بانکی خود را انجام دهند و پدیده جدیدی به نام بانکداری از راه دور را به وجود آورند. [فرجیان سهی، 1385، ص22].

  • بانکداری اینترنتی:

بانکداری اینترنتی را می توان به کاربرد اینترنت به عنوان یک کانال تحویل داری از راه دور برای خدمات بانکی اشاره کرد که شامل خدمات سنّتی مانند بازکردن حساب یا انتقال وجوه و همچنین خدمات جدید مانند پرداخت های آنلاین و الکترونیک می باشد. در واقع بانکداری اینترنتی می توان به معنی انجام کلیه عملیات بانکی از طریق وب سایت ایجاد شده توسط بانک در اینترنت دانست. [فورست1، 2000].

  • بانکداری تلفنی:

بانکداری تلفنی، عبارت است از انجام یک معامله تجاری خرده بین بانک و مشتری ها از طریق تلفن. در بانکداری تلفنی معمولاً سه روش مورد بهره برداری قرار می گیرد: [حسینی، 1379، ص40].

  • پاسح صوتی: برای این منظور، مشتری شماره رایانه مرکزی بانک را می گیرد و پس از برقراری ارتباط، رایانه بانک به طور گویا از مشتری می خواهد که شماره حساب و شماره عبور خود را وارد کند. پس از تأیید مراحل، مشتری می تواند با فشار دادن کلیدهای شماره گیری تلفن، اطلاعات مختلفی مانند مانده و گردش حساب را دریافت کند یا دستور پرداخت صادر نماید.
  • تشخیص صدا: بعضی از سیستم ها، صدای تماس گیرنده را تشخیص می دهند و پس از تأیید صدای مشتری، متعاقباً پاسخ متناسب را به دستورهای او می دهد. در این سیستم، مشتری با رایانه بانک تماس برقرار می کند، رایانه پس از تأیید صدای مشتری به او اجازه می دهد دستورات لازم را نظیر دریافت گزارش مانده و گردش حساب، دستور پرداخت به صورت شفاهی، صادر نماید.
  • تلفن های قابل برنامه ریزی: تلفن های قابل برنامه ریزی به تماس گیرنده اجازه می دهد که به حسابش در بانک با استفاده از کلیدهای تلفن دسترسی داشته باشد. رایانه بانک پس از مراحل کنترلی، به مشتری اجازه استفاده و برنامه ریزی در مورد حسابش را می دهد. [حسینی، 1379، ص 45].

بانک ها با ارائه خدمات بانکداری تلفنی، هزینه تلفن خود را کاهش می دهند و با توجه به در دسترس بودن تلفن برای همگان، این روش می تواند بسیار سودمند می باشد. [فرجیان سهی، 1385، ص24].

2-1-5) سطوح بانکداری الکترونیکی

بانکداری الکترونیکی را می توان دامنه و فضای اصلی انتقال الکترونیکی وجوه و فناوری اطلاعات و ارتباطات تعریف کرده و  به سه دسته اساسی تقسیم نمود و مورد بررسی قرار داد: [گودرزی و زبیدی، 1387، ص1150].

2-1-5-1) بانکداری الکترونیکی در سطح مشتری:

منظور از بانکداری الکترونیکی در سطح مشتری، آن بخش از بانکداری الکترونیکی است که توسط اشخاص و مشتریان حقیقی بانک مورد استفاده قرار می گیرد. به بیان دیگر، آن بخش از بانکداری است که مشتریان و مصرف کنندگان نهایی با آن سروکار داردند. این بخش از بانکداری الکترونیکی شامل ابزارهای گوناگونی است که عبارتند از: [ظفری، 1388، ص46].

  • دستگاه خود پرداز (ATM):

(Automated Teller Machine)، ماشینی خودکار، بسیار دقیق و کارآمد جهت ارائه خدماتی همچون دریافت، پرداخت و انتقال وجوه به صورت اتوماتیک در هر ساعت از شبانه روز به مشتریان می باشد. دستگاه های خودپرداز از لحاظ کاربری به دو کلاس درونی و برونی تقسیم می شوند، کلاس درونی که اصطلاحاً Lobby  نامیده می شود و به طور کلی در سالن ها، فرودگاه ها، ترمینال ها و مراکز فروش نصب می شوند. کلاس برونی که در پشت دیوار نصب می گردد و نمای بیرونی آن برای مشتریان قابل رؤیت است. [ظفری، 1388، ص46].

نمای بیرونی یک دستگاه ATM دارای پنج خروجی و سه ورودی می باشد که به شرح زیر است. قسمت های خروجی عبارتند از :

 

  • صفحه نمایشگر (Monitor)
  • دریچه رسید مشتری (Receipt Slot)
  • دریچه پرداخت وجه (Dispenser Slot)
  • دریچه پاکت (Posit Slot)
  • بلندگو (Speaker)

قسمت های ورودی دستگاه عبارتند از:

  • کارت خوان (Card Reader)
  • کلیدهای منو (Menu Key)
  • صفحه کلید مشتری (Pod Key)

 

  • دستگاه های پایانه فروش (POS)

(Point Of  Sale) یا پایانه فروش، دستگاهی است که در مراکز فروش کالا و خدمات نصب می شود تا در هنگام خرید و فروش کالا به جای استفاده خریدار از وجه نقد، مبلغ مورد توافق به صورت الکترونیکی از حساب خریدار برداشت و به حساب فروشنده (پذیرنده کارت) واریز می گردد. [ظفری، 1388، ص48].

این عملیات با کشیدن کارت های الکترونیک بانکی مشتریان در داخل دستگاه و از طریق ارتباط دستگاه POS با رایانه مرکزی صورت می گیرد. بانک ها، دستگاه های POS را که شامل یک مودم و یک چاپگر می باشند را تهیه و در اختیار مراکز فروش و سازمان های علاقمند قرار می دهند. استفاده از دستگاه های POS باعث سرعت دهی و اطمینان بخشی در انجام معاملات، صرفه جویی در هزینه های کلی بابت امحاء اسکناس های فرسوده، رونق تجارت الکترونیک، کمک به سلامت و بهداشت افراد جامعه، افزایش ضریب امنیت و ایمنی مردم به خاطر بی نیازی از حمل پول نقد و کاهش چشمگیر مراجعات مردم به شعب دستگاه های خودپرداز می شود. [حسینی، 1379، ص 32].

2-1-5-2) بانکداری الکترونیکی بین بانکی:

انتقال الکترونیکی وجوه بین بانک ها در کشورهای مختلف به شیوه های گوناگون انجام می شود. یک شیوه جهانی انتقال الکترونیکی وجوه، استفاده از شبکه سوئیفت (Swift) است. بانک های عضو در این شبکه بانکی به راحتی می توانند به انتقال الکترونیکی وجوه بین خود بدون محدودیت مرز و در سطح بین المللی اقدام نمایند. سوئیفت به طور معمول برای نقل و انتقال بین المللی پول بین بانک ها، مورد استفاده قرار می گیرد. در ایران نیز، اطلاعات بانکی در سطح بین المللی و خارج از کشور از طریق شبکه بین المللی سوئیفت انجام می شود. [صیاد آذری، 1389، ص23].

مبادله های بانکی در سطح ملی به دو گروه عمده تقسیم می شوند:

  • مبادله هایی که می بایست در یک فاصله زمانی کوتاه (10 تا 15 دقیقه) انجام شوند که این مبادله ها از نوع مبادله های بین بانکی فوری می باشند.
  • مبادله هایی که ضرورت انجام آنها در یک فاصله زمانی کوتاه وجود ندارند. این نوع مبادله ها برای هر بانک طی روز به صورت گروهی جمع آوری شده و در مقطع زمانی مناسبی در همان روز بین بانک ها مبادله می شود. [حسنی و همکاران، 1387، ص61].

1 Furst