ال حاضر واسه تامین رنگ سفید براق در خاتم های درجه یه و عالی کاربرد داره.

نخ پرک: در خاتم سازی واسه پیچیدن مثلث ها، پره ها و گل ها از نخ های جورواجور با ضخامت های متفاوت به کار گیری می شه که معروف ترین و عادی ترین اون ها نخی به نام پرکه.

سریشم: در خاتم سازی واسه چسباندن خاتم روی ظروف و وسایل جورواجور از چسب سریشم به کار گیری می شه. این چسب رو باید فقط هنگام مصرف گرم کرد چون گرم کردن دوباره اون از قدرت چسبندگی اش می کاهد. واسه گرم کردن چسب اون رو داخل ظرف دوجداره قرار می بدن. در جداره ی اول ظرف گرم می شه و چسب داخل جداره ی دوم به شکل مایع و نیم گرم در می آید و نمی سوزد. در صنعت خاتم سازی از چسب دیگری هم به کار گیری می شه که چسب سفید اسمشه و به شکل سرد مصرف می شه. چسب سفید که دارای استواری و دووم زیادیه به شکل طبیعی از صمغ درختان جفت و جور می شه و واسه چسباندن استخوانی که در گوشه های ظروف و اجناس خاتم، کار گذاشته می شه، مورد به کار گیری قرار می گیرد.

خاتم سازی

لاک: پس از تکمیل خاتم و چسباندن اون روی وسایل، سطح خاتم رو پرداخت کرده و صیقل می بدن و بعد در سه نوبت سطح خاتم رو با لاک مخصوص می پوشانند. نکته ی مهم در این مرحله اینه که باید لاک روی تموم سطح اجناس خاتم به طور برابر و هماهنگ زده شه تا برجستگی و فرورفتگی در سطح اون ایجاد نشه و از زیبایی و کیفیت اون کم کرده نشه. هم اینکه این کار باید در محلی سرپوشیده و دور از گرد و غبار انجام شه تا ذرات آویزون موجود در هوا بر سطح وسایل لاک خورده ننشیند. سطوح بدون روکش اجناس خاتم مثل پشت قاب و داخل جعبه و… رو پس از سمباده زدن و صیقل دادن باید بتونه کاری کرده و کیلر بزنن. به هر حال باید تموم سطوح خاتم و سطوحی که به شکل چوبی باقی می مثل از لاک پنهون شن تا از هیچ نقطه ای از اون رطوبت به داخل شی نفوذ نکنه. این روزا خیلی از خاتم سازان به جای لاک کاری به این روش، اجناس خاتم رو با یه جور جلا به نام پولیستر می پوشانند که ماده ای شیشه ای مثل و غیر قابل سوختنه.

وسایل و وسیله کار

ابزاری که در جفت و جور ی خاتم مورد به کار گیری قرار می گیرند عبارت ان از اره، پرس، نوعای جورواجور چوب سای، چکش، سوهان، گازانبر، رنده، ظرف رنگرزی، قلم مو، قیچی مخصوص بریدن مفتول های برنجی، انبردست، دم باریک، پیچ گوشتی و سمباده. در بعضی از کارگاه ها از دستگاه برش خاتم هم به کار گیری می کنن که موجب افزایش بازده ی کار می شه. از وسایل دیگه خاتم سازی دستگاه نورد سیمه که مفتول های فلزی رو به شکل منشورهای مثلث القاعده در می بیاره. دیگه تخته شیارساز یا منشورسازه که تخته ایه مسطح و روی اون شیاری به شکل منشور مثلث القاعده هست.

خاتم سازی

چگونگی ی تولید

خاتم سازی حرفه ایه که مواد ابتدایی ی اون با زحمت زیاد و با صرف وقت زیاد آماده می شه. مراحل جفت و جور ی مواد ابتدایی به توضیح زیره:

آماده کردن استخون شتر: استخون شتر رو در آب آهک می خوابانند تا مغز و مویرگ های اون پوسیده شه بعد اون رو در حالی که هنوز مرطوبه بریده و به شکل صفحاتی به ضخامت ۳ میلی متر و طولی به اندازه ی ارتفاع قلم استخون در می بیارن. بعد اونا رو به رشته های باریکی که مقطع اون شکل مثلث داشته و اندازه ی هر کدوم از اضلاعش ۲ الی ۳ سانتی متره بریده و به همین ترتیب چوب و فلز رو هم جفت و جور می کنن. طوری که طول این رشته ها ۲۴ سانتی متره. واسه اینکه چوب و مغز استخون یه اندازه در آیند اونا رو در تخته ای که به شکل زاویه ی مثلث شکاف داده شده، قرار می بدن و با سوهان تخت اون رو می سایند تا مقطع همه مثلث ها دقیقا به شکل مثلث متساوی الاضلاع شه.

خاتم سازی

 رنگرزی

نوارهای چوبی رو که به شکل منشور جفت و جور شده در پاتیل رنگرزی ریخته، آب و رنگ (مواد شیمیایی رنگین) به اندازه ی مشخص به اون اضافه می کنن و می جوشانند. پس از اینکه چوب ها به طور کامل رنگ رو به خود جذب کرد اونا رو بیرون آورده و بعد از شست وشو با آب، در نقطه ای می گذارن تا خشک شه. اینطوری رشته های رنگین خاتم جفت و جور می شن.

مراحل تولید خاتم

اول شکل های جور واجور چوب ها و استخون ها رو با رنگ های جور واجور جفت و جور کرده و با وسیله مخصوص خود به طول ۳۰ سانتی متر و قطر ۱ تا ۲/۵ میلی متر می برند و از اون ها مثلث هایی جفت و جور می کنن که پس از سوهان کاری تموم اضلاع اون به حالت دلخواه و برابر با طرح در می آید. واسه تکمیل طرح نیاز به مفتول های سیمی به شکل مثلثه که واسه آماده سازی اونا هم مراحل مختلفی طی می شه. واسه درست کردن خاتم اول طرح اشکال مورد توجه به وسیله استادکار کشیده می شه و این مثلث های چوبی، استخوانی و فلزی با مهارت هنرمند در کنار هم به وسیله ی سریشم قرار داده شده و چسبونده می شن و با نخ محکم می شن که از این کار اصطلاحاً «پره» درست می شه. بعد از چند ساعت نخ ها باز شده و اضلاع طرح سوهان کاری شده و چار عدد از پره های ساخته شده رو در کنار هم قرار می بدن و دوبارهً با چسب به هم می چسبونن که حاصل اون «توگلو» است. در مراحل بعد که به «گل پیچی» مشهوره یه شش ضلعی منظم آماده می شه و به اون «شمسه» می می گن. اط
پول-نام-تصویر
راف هر ضلع، شش سیم به وسیله سریشم چسبونده و با نخ محکم می شه و حاصل اون طرح ستاره ایه. این طرح ها اون قدر تکرار می شن تا به اندازه ی طرح لازم درآمده و بعد در پایین فشار و پرس قرار می گیرند و با چند مرحله برش کاری و چسباندن لایه های بسیار نازک چوب دراطراف اون، طرح ابتدایی ی یه خاتم به وجود می آید.

خاتم سازی

ویژگی اجناس خاتم مرغوب

یه محصول خاتم مرغوب باید ویژگی های پایین رو داشته باشه:

۱. سطح چوبی و محلی که خاتم روی اون قرار می گیرد باید به طور کامل صاف باشه و اتصالات به یکدیگر جذب شده و هیچ گونه جای خالی وجود نداشته باشه.

۲. رنگ تموم چوب های مثلثی شکل در خاتم سازی باید به طور کامل ثابت و یه دست باشه و هیچ گونه تغییری در اون پیدا نشه.

۳. برش های خاتم باید طوری روی وسایل چوبی چسبونده شه که سطح خاتم به طور کامل صاف باشه و هیچ گونه برجستگی نداشته باشه.

۴. بتونه کاری چاله های استخون یا چوب روی خاتم باید به روشی انجام شه که شکل مثلث ها رو تغییر نده و حتی امکان دیده نشه. این اندازه نباید از یه سوم سطح هر مثلث بیشتر شه.

۵. گل ها در قسمت گوشه و پهلوی خاتم باید با هم به طور کامل قرینه و مساوی باشه.

۶. ساختمون نجاری وسایل خاتم از نظر مهندسی و ابعاد باید به طور کامل قرینه باشه.

۷. ناهمواری و درزهای قابل لمس و رویت درگوشه ها، پهلو یا سطح خاتم نباید وجود داشته باشه.

۸. تموم روش و سطح وسایل خاتم باید با لاک مخصوص پوشونده شه. لاک کاری خاتم باید با دقت کامل انجام شه تا نقطه ای از اون بدون لاک باقی نمونه چون وگرنه، رطوبت و هوا به داخل خاتم نفوذ کرده و موجب پوسیدگی تند اون می شه.

۹. نقش ها و مثلث های خاتم هرچه ریزتر باشن کیفیت، ارزش و زیبایی اون محصول بیشتره.

خاتم سازی

مراکز تولید اجناس خاتم

الان بازم شیراز مهم ترین مرکز تولید اجناس پایان. علاوه بر شیراز، خاتم سازی در شهرهای اصفهان، گلپایگان و تهران هم رواج داره و خاتم سازان اجناس متنوعی رو تولید و عرضه می کنن.

خاتم سازی

شکل های جور واجور اجناس خاتم

اجناس تولیدی خاتم سازان شامل شکل های جور واجور قاب قرآن، قاب عکس، شکلات خوری، میز، صندلی، جعبه ی سیگار، جاکلیدی، جاقلمی، جلدآلبوم و … می شه. علاوه بر اینکه بعضی وقتا خاتم سازان، خاتم رو با هنر دیگری به نام معرق می آمیزند که حاصل اون هنری به نام «خاتم معرق» است که جلوه و زیبایی خاصی داره.

خاتم سازی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *